بالاخره هرگونه كارى كه انسان را به‌هرگونه مستى بكشاند به‌طور كلى حرام است ، مثلًا اگر خوردن انگور فراوان و سپس غذاى چرب و مقوى هم‌چون آبگوشت و مانند آن ، و سپس در برابر آفتاب خوابيدن ، شما را به‌مستى كشاند ، چنان عملى هم حرام است زيرا مستى از روى اختيار به‌هر وسيله‌اى كه باشد از محرماتى هم‌چون شراب‌خوارى است . مسأله‌ى 824 - اسراف در خوردن ، آشاميدن ، پوشيدن ، مسكن ، ازدواج و مانند اين‌ها نيز از محرمات است كه برحسب آياتى چند اسراف به‌تمامى اقسامش در شرع اقدس الهى ممنوع است . تا چه رسد به‌تبذير كه به‌دور افكندن مال يا حال است . مسأله‌ى 825 - آب انگور و خرماى ثلثان نشده - اگر مست‌كننده نباشد - حلال و پاك است « 1 » زيرا آيه‌ى « وَ مِنْ ثَمَراتِ النَّخيلِ وَ الأعْنابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَراً وَ رِزْقاً حَسَناً . . . » ( سوره‌ى نحل ، آيه‌ى 67 ) غير مسكر را كلًا به‌عنوان « رزقاً حسناً » ياد كرده كه تمامى فراورده‌هاى انگورى و خرمايى غير مسكر را در بردارد . آرى « تتخذون » تمامى فراورده‌هاى انگور و خرما را به‌دو بخش « سكراً » : مستى آور ، و « رزقاً حسناً » : روزىاى نيكو ، به‌ميان آورده ، كه در كل غير مسكرات از اين دو را حلال و نيكو دانسته است و ذيل آيه « انّ فى ذلك لآية لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ » اين حكم دوگانه را آيتى ربانى براى عقل مندان خوانده ، كه حرمت مست كننده : « سكراً » و حلّيت « رزقاحسناً » علاوه بر شرع مقدس هر دو مقتضاى عقل نيز هست . و آيا مىشود گفت كه رزق نيكو نجس يا حرام است ؟ با آن‌كه « تتخذون » تمامى فراورده‌هاى خرمايى و انگورى را در بردارد كه بخشى از آن‌ها « سكر » و مست‌كننده

--> ( 1 ) - چنان‌كه نراقى در مستند از محقق ، علامه ، شهيد اول ، شهيد ثانى ، فخر المحققين ، سيورى و بيشتر متاخرين نقل كرده است و از معاصرانى كه آن را پاك مىدانند مرحوم آقاى حكيم ، خمينى ، شريعتمدارى ، گلپايگانى و ميلانى است . و برحسب فتواى مرحوم سيد ابوالحسن اصفهانى و خمينى و اراكى خرما و آبش قبل از ثلثان شدن حلال هم هست . و آقاى خمينى كشمش و آبش را نيز در اين صورت حلال مىداند . و برحسب فتواى مرحوم سيد ابوالحسن اصفهانى اگر آب خرما با آتش يا آفتاب به‌جوش آيد حلال است كلًا ، و هم‌چنين است كشمش جوشانيده شده . و ظاهر مقنعه‌ى مفيد و مراسم سلار و تمامى كتابهاى سيد مرتضى و عمانى و ابن جنيد و كاشانى ( 1 : 71 ) هم حليت آن است ، بلكه اين فتوا مشهور ميان فقها است ، چنان‌كه محقق اردبيلى و شيرازى و صيمرى تصريح نموده‌اند و شهيد ثانى هم دعواى اجماع كرده كه آب انگور و خرماى ثلثان نشده حرام نيست